ဘဝသမားေလး

အသည္း ေျခာက္ ေရာဂါ ဟာ နာတာ ရွည္ ေရာဂါ တစ္ခု ျဖစ္ၿပီး ေရာဂါ ဟာ အသည္း တစ္ခုလံုးမွာ ပ်ံ႕ႏွံ႔တည္ရွိ ပါတယ္။ ဆိုလိုတာက အသည္းေျခာက္ ေရာဂါျဖစ္ရင္ အသည္း တစ္ခု မွာ ျဖစ္ တယ္။ ေရာဂါေတြရဲ႕ ေနာက္ဆံုးအဆင့္ ျဖစ္တယ္။ အမ်ားစုမွာ ေရာဂါဟာ သက္သာသြားတယ္မရွိဘဲ တျဖည္းျဖည္း ေရာဂါတိုးသြားပါတယ္။ အသည္း ေျခာက္ေရာဂါ ျဖစ္ေစတဲ့အေၾကာင္း အမ်ိဳးမ်ိဳးရွိပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ေရာဂါ လကၡဏာေတြက အသည္းေျခာက္ ေရာဂါရွိတဲ့လူနာ တစ္ေယာက္နဲ႔ တစ္ ေယာက္မွာ မတူၾကပါဘူး။ တခ်ိဳ႕မွာ ဘာေရာဂါလကၡဏာမွ မျပဘူး။ နည္း နည္းပါးပါး ေနမေကာင္းတာ၊ ႏံုးတာ၊ မရႊင္လန္းတာဘဲ ရွိပါတယ္။ တခ်ိဳ႕မွာ ဘာေရာဂါလကၡဏာမွ မျပဘဲ ေသြးစစ္ ၾကည့္ေတာ့မွ အသည္းေျခာက္ေရာဂါ ျဖစ္ႏိုင္တဲ့အေျခအေနကို ေတြ႕ရပါတယ္။ တခ်ိဳ႕လူေတြမွာေတာ့ ေသြးအန္တယ္၊ ဝမ္းမည္းသြားတယ္၊ ဆီးခ်ဳပ္တယ္၊ သတိ လစ္တယ္၊ ဗိုက္ေဖာင္းၿပီး အသည္းေရ ဖ်ဥ္းစြဲလာတယ္။ ဒီလိုအေျခအေနဆိုး ေတြနဲ႔ အသည္းေျခာက္ေရာဂါျဖစ္ေနတဲ့ လူေတြလည္း ရွိတယ္။ အသည္းေျခာက္ ေရာဂါကို ေျပာမယ္ဆိုရင္ အခ်က္ ငါးခ်က္ ျပည့္စံုရတယ္။
၁။ အသည္းအႏွံ႔ အသည္းပ်က္စီးမႈ ေတြရွိရတယ္။
၂။ အသည္းအႏွံ႔ Fibrosis ခၚတဲ့ အသည္းက်စ္တာရွိရတယ္။
၃။ အသည္းမွာ Nodular Parenchymal Regeneration ေခၚတဲ့ အသည္း အစိတ္အပိုင္းအလံုးေတြကို ေတြ႕ရတယ္။ သာမန္အားျဖင့္ ဒီလို အလံုးမ်ိဳးမရွိရဘူး။
၄။ အသည္းတစ္ခုလံုးရဲ႕ ဖြဲ႕စည္းပံုမွာ ပံုမမွန္၊ မွားယြင္းေနတယ္။
၅။ အသည္းအတြင္း၊ ေသြးေၾကာေတြ အတြင္း ေသြးလွည့္ပတ္မႈ ခ်ိဳ႕ယြင္းေန တယ္။
အသည္းေျခာက္တာကို အမ်ိဳးအ စား အမ်ိဳးမ်ိဳးခြဲျခားထားတယ္။ အရြယ္ အစားကို လိုက္ၿပီး -
၁။ ပံုမွန္အသည္းအရြယ္ရွိတဲ့ အသည္း ေျခာက္ေရာဂါ (Normotrophic Cirrhosis)
၂။ အသည္းႀကီးတဲ့ အသည္းေျခာက္ ေရာဂါ (Hypertrophic Cirrhosis)
၃။ အသည္းက်ံဳ႕တဲ့အသည္းေျခာက္ ေရာဂါ(Atrophic Cirrhosis) ဆိုၿပီး ခြဲ ျခားထားတယ္။ အသည္းမွာ ဘယ္အျခမ္းနဲ႔ ညာ အျခမ္းဆိုၿပီး ရွိတယ္။ တစ္ခါတေလ ဘယ္အျခမ္းနဲ႔ ညာအျခမ္းရဲ႕ သေဘာ သဘာဝက မတူဘဲ အသည္းေျခာက္ရာ မွာ တစ္ဖက္က က်ံဳ႕သြားၿပီး တစ္ဖက္က ႀကီးလာတယ္။
တခ်ိဳ႕အသည္းေျခာက္ ေရာဂါေတြမွာ အသည္းရဲ႕မ်က္ႏွာျပင္က လြန္းတဲ့အတြက္ မ်က္ႏွာျပင္ၾကမ္းတမ္း ေနတယ္။ ေျပာင္ေခ်ာေနတဲ့အသည္း ေျခာက္ေရာဂါကို Smooth Cirrhosis လို႔ ေခၚတယ္။ အသည္းမွာLobe ေခၚ တဲ့ အသည္းအပိုင္းေတြရွိတယ္။ Caudate Lobe လို႔ေခၚတဲ့ အသည္းရဲ႕ အလယ္ပိုင္းက အစိတ္အပိုင္းဟာ ႀကီး ေနတတ္ၿပီး တျခားဘယ္ညာအသည္း အစိတ္အပိုင္းေတြဟာ က်ံဳ႕ေနတာလည္း ရွိတယ္။ ေရာဂါျဖစ္ေစတဲ့အေၾကာင္းကို လိုက္ၿပီး ေခၚတာမ်ိဳးလည္း ရွိတယ္။ ဥပမာ Alcoholic Cirrhosis, Haemochromatotic Cirrhosis, Primary Biliary Cirrhosis, Cardiac Cirrhosis, Cryptogenic Cirrhosis စတာေတြ ျဖစ္တယ္။ Cryptogenic Cirrhosis ဆိုတာကေတာ့ အေၾကာင္း ရွာမရတဲ့ အသည္းေျခာက္ေရာဂါလို႔ အဓိပၸာယ္ရတယ္။
ဒါေပမဲ့ အခုအခါမွာ ေတာ့ အသည္းအဆီဖံုးေရာဂါ၊ ေသြးခ်ိဳ ေရာဂါ၊ ခႏၶာကိုယ္ရဲ႕ ပဋိပစၥည္းေတြက အသည္းကို ရန္သူအျဖစ္ သတ္မွတ္ တိုက္ခိုက္တဲ့ေရာဂါ (Autoimmune Hepatitis) စတဲ့ အေၾကာင္းအရာေတြ ဟာ Cryptogenic Cirrhosis ကို ျဖစ္ေစတဲ့ အေၾကာင္းေတြျဖစ္တယ္။ ေသြးကို ဓာတ္ခြဲစစ္ေဆးမွသာ၊ USG ႐ိုက္မွသာ သိရတဲ့ Cirrhosis ကို Latent Cirrhosis လို႔ ေခၚတယ္။ ေရာဂါ လကၡဏာရွိတဲ့ Cirrhosis ကို Manifest Cirrhosis လို႔ ေခၚတယ္။ ေရာဂါလကၡဏာျပေပမယ့္ အတန္ အသင့္ အေျခအေနေကာင္းတဲ့ေရာဂါ၊ ၿငိမ္ေနတဲ့ Cirrhosis ကို Compensated Cirrhosis လို႔ေခၚတယ္။ ေရာဂါ ဆိုးလာရင္ Decompensated Cirrhosis လို႔ ေခၚတယ္။ Decompensated Cirrhosis ႏွစ္မ်ိဳးရွိတယ္။Metabolic Decompensation နဲ႔ Portal Decompensation ဆိုတဲ့ ႏွစ္မ်ိဳးျဖစ္တယ္။
၁။ Metabolic Decompensation ျဖစ္တယ္ဆိုရင္ လက္ေမာင္း၊ ေပါင္၊ နားထင္ သိမ္ၿပီး ေရဖ်ဥ္းစြဲတယ္။ ေျခ ေထာက္ေရာင္တယ္။ Jaundice ျဖစ္တယ္။ အသားဝါတယ္။ သတိလစ္ တယ္။ ေသြးခဲေစတဲ့ဓာတ္ေတြ နည္းသြား တဲ့အတြက္ ေသြးမတိတ္ဘဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ေသြးထဲမွာ သၾကားဓာတ္ က်လို႔ မူးေဝ တယ္။ ရင္တုန္တယ္။ ခ်ိဳင္းေမြး၊ ဆီးခံုေမြး ေတြ နည္းသြားၿပီး ေယာက်ာ္းမွာ သား ျမတ္စူတယ္။ မိန္းမမွာ သားျမတ္သိမ္ တယ္။ ေသြးထဲမွာ အသားဓာတ္ (Albumin) နည္းတယ္။ Bacteria ပိုး၊ Virus ပိုး ဝင္လြယ္တယ္။
၂။ Portal Decompensation မွာ ေဗလံုးႀကီးတယ္။ အစာေရမ်ိဳျြပန္နဲ႔ အစာ အိမ္နံရံေတြပါ Varicoses လို႔ေခၚတဲ့ ေသြးေၾကာထံုးေတြရွိတယ္။ သတိလစ္ တတ္တယ္။ ေရဖ်ဥ္းစြဲၿပီး ေျခေထာက္ ေရာင္တတ္တယ္။ အမ်ားစုမွာ ေတာ့ အသည္းေရာင္ဘီပိုးေၾကာင့္ျဖစ္ေစ၊ အ သည္းေရာင္စီပိုးေၾကာင့္ျဖစ္ေစ အသည္း ေျခာက္ေရာဂါျဖစ္တယ္။ အရက္ေသာက္ တဲ့အတြက္လည္း အသည္းေျခာက္တာ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ဆီးခ်ိဳ၊ အသည္းအဆီဖံုး ေရာဂါေတြဟာလည္း အသည္းကင္ဆာ ျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။
သံဓာတ္မ်ားတဲ့ ေရာ ဂါမွာလည္း အသည္းကင္ဆာျဖစ္တတ္ တယ္။ အသည္းေျခာက္တဲ့လူေတြမွာ ေသြးအန္တတ္၊ ဝမ္းအမည္းသြားတတ္ သလို စအိုနားက ေသြးေၾကာထံုးေပါက္ တဲ့အတြက္ ဝမ္းမာမာသြားရင္ တစ္ခါတ ေလ ေသြးလတ္လတ္ဆတ္ဆတ္ ပါတတ္ တယ္။ ဖ်ားတတ္တယ္။ အသည္းက ႀကီး ရင္ ႀကီးမယ္၊ က်ံဳ႕ရင္ က်ံဳ႕မယ္။ ေဗလံုး ကႀကီးတယ္။ ေျခသလံုးျြကက္တက္တတ္ တယ္။ အထူးသျဖင့္ ညမွာ ျြကက္တက္ တတ္တယ္။ ဒီလိုအသည္းေျခာက္ေရာဂါ ကို အမ်ိဳးမ်ိဳး ေခၚဆိုသံုးစြဲၾကပါတယ္။

     ( မွ ) ကူးယူေဖာ္ျပသည္

ရင္ဘတ္ေအာင္႕ျခင္းသည္  အေရးၾကီးေသာေရာ ဂါလကၡၡၡဏာတစ္ ခုျ ဖစ္ပါသည္။
သင္၏ ေရာဂါရာဇ၀င္သည္  သင္ျဖစ္ေသာေရာဂါကို  အေျဖရွာရန္  အတြက္အလြန္ အေရးပါသည္။
· ေရာဂါ အမ်ိဳးမ်ိဳးေပၚမူတည္ျပီး ရင္ဘတ္ေအာင္႕မွုပံုစံ ကြဲျပားၾကပါသည္။
· ထို႕ေၾကာင္႕ေရာဂါကို ေသခ်ာစြာသိႏိုင္ရန္အတြက္ ဆရာ၀န္ျဖင္႕တုိင္ပင္ရန္ အေရးၾကီးသည္။
ျဖစ္ႏိုင္ေသာေရာဂါမ်ား …..
စူး၍ (ေနရာေသခ်ာစြာေျပာႏိုင္သည္) ေအာင္႕ျခင္း
တစ္ေနရာရာတြင္ စူး၍ အသက္ျပင္းျပင္းရွဴလိုက္လွ်င္ ပိုေအာင္႕သည္။ ေခ်ာင္းဆိုးျခင္း၊ လွုပ္ရွားျခင္းတို႕ျဖင္႕ ပိုေအာင္႕သည္။
ျဖစ္ႏိုင္ေသာေရာဂါမ်ား …..
· အဆုတ္တြင္ေလမ်ား ပိတ္မိေသာေရာဂါ (Pneumothorax)
· အဆုတ္ေရာင္ျခင္း(Pneumonia)
· အဆုတ္ေသြးေၾကာပိတ္ျခင္း (Pulmonary embolism)
· ႏွလံုးအေျမွးပါးေရာင္ျခင္း (Pericarditis)
· Bornholm disease (Coxakie B ဗိုင္းရပ္စ္ေရာဂါ – ကူးစက္ျခင္းေၾကာင္႕ျဖစ္ေသာ အသက္ရွဴၾကြက္သားေရာဂါ)
ရင္ဘတ္အလယ္တြင္( ၾကပ္၍ ၊ ဖိထားသလို ၊ ညွစ္ထားသလို) ေအာင္႕ျခင္း
· ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ဥ္းေရာဂါ (Angina)
· ႏွလံုးၾကြက္သားပ်က္စီးေရာဂါ (Myocardial Infarction, MI)
· ေသြးလႊတ္ေၾကာမၾကီးကႊဲျပတ္ေရာဂါ (Dissecting aortic aneurysm) ဆြဲျဖဲထားသလိုနာသည္။
· အစာေရမ်ိဳေရာင္ျခင္း (ပူ၍နာသည္) (esophagitis)
· အစာေရမ်ိဳၾကြက္သားက်ံဳ႕ျခင္း (Esophageal spasm)
· အစာေရမ်ိဳစုတ္ျပဲျခင္း (Esophageal tear)
ရင္ဘတ္ေပၚတြင္နာျခင္း
· နံရိုးက်ိဳးျခင္း
· ေရယုန္ၾကီး (herpes zoster) အေရျပားအနာဦးစြာ ေပါက္မည္။
· ရင္ဘတ္အရိုးႏု ေရာင္ျခင္း (Tietze’s syndrome)
· အာရံုေၾကာပိမိျခင္း
ပံုမွန္မဟုတ္ေသာ လကၡၡၡဏာမ်ား
စိတ္စိုးရိမ္ပူပန္ျခင္း၊ ေက်ာရိုးမၾကီး ပ်က္စီး၍ အာရံုေၾကာပိမိျခင္း သို႕မဟုတ္ ၀မ္းဗိုက္တြင္းျပႆနာ တစ္ခုခုေၾကာင္႕ (ဥပမာ – သရက္ရြက္ေရာင္ျခင္း (pancreatitis), အစာအိမ္အူလမ္းေၾကာင္း အနာ (peptic ulcer), သည္းေျချပြန္ေရာင္ ေရာဂါ (biliary tree disease) တို႕ေၾကာင္႕ျဖစ္တတ္ပါသည္။
ထို႕အျပင္ အထက္ကေဖာ္ျပခဲ႕ေသာ ေရာဂါမ်ားသည္လည္း ပံုမွန္မဟုတ္ေသာ လကၡၡၡဏာမ်ားအေနျဖင္႕ ျဖစ္လာတတ္ပါသည္။
ဥပမာ အႏၱရာယ္ရွိေသာ ႏွလံုးၾကြက္သားပ်က္စီးေရာဂါ (MI) သည္ဗိုက္ေအာင္႕ျခင္း ေမးရိုးတြင္နာျခင္း အေနျဖင္႕လည္းျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။ ထို႕ေၾကာင္႕ သင္႕တြင္ လကၡၡၡဏာတစ္ခုခု ျဖစ္ေပၚလာလွ်င္ ဆရာ၀န္ႏွင္႕ ျပသတိုင္ပင္ျခင္းသည္ အေကာင္းဆံုးျဖစ္ပါသည္။
ရင္ဘတ္ေအာင္႕ျခင္း၏ ေရာဂါရာဇ၀င္ေပၚမူတည္ျခင္း
အဓိကကေတာ႕ သင္႕ရဲ႕ ရာဇ၀င္ေပၚမူတည္ျပီး သင္႕ရဲ႕ေရာဂါကို ခန္႕မွန္းႏိုင္ပါလိမ္႕မယ္။ သင္႕ရဲ႕ ယခင္ကျဖစ္ခဲ႕တဲ႕ ေရာဂါႏွင္႕ လူေနမွုပံုစံ (ဥပမာ – ေသြးတိုး၊ ေဆးလိပ္ေသာက္သံုးမွု) နဲ႕ သင္႕ရဲ႕ယခင္ဆရာ၀န္နဲ႕ ျပသခဲ႕ဖူးတဲ႕ အျဖစ္အပ်က္ေတြကို ဆရာ၀န္က ေမးပါလိမ္႕မယ္။ ဒါ႕အျပင္ လူမွုေရးအျဖစ္အပ်က္မ်ား (အလုပ္အကိုင္၊ ေဆး၀ါးမ်ားသံုးစြဲေနရျခင္းနဲ႕ စိတ္ခံစားမွု အေျခအေနမ်ား – ဥပမာ- စိုးရိမ္ေသာကစိတ္မ်ား၊ စိတ္ဖိစီးမွုမ်ား) ကိုလည္းေမးျမန္းပါလိမ္႕မယ္။ ဒါေတြေမးျပီးေတာ႕မွ အဲ႕ဒီအေပၚ မူတည္ျပီး ေရာဂါအရင္းအျမစ္ကို ရွာေဖြေဖာ္ထုတ္မွာပါ။ ဒါေၾကာင္႕ ဆရာ၀န္ရဲ႕ တခ်ိဳ႕ေမးခြန္းေတြကို မဆိုင္တာေတြ ေမးေနတယ္လို႕ မထင္ေစခ်င္ပါ။
သင္႕မွာ ဘယ္လိုရင္ဘတ္ေအာင္႕မွုမ်ိဳးရွိလဲ
စတင္ေအာင္႕႔ပံုႏွင္႕ ေအာင္႕မွုပံုစံ
အေရးၾကီးေသာ ႏွလံုးေရာဂါမ်ားသည္ မိနစ္အနည္းငယ္အတြင္း တျဖည္းျဖည္းေအာင္႕လာသည္။ ကိုယ္လက္လွုပ္ရွားမွုျပဳျခင္း၊ စိတ္ခံစားမွု၊ ရာသီဥတုေအးျခင္းတို႕တြင္ ေအာင္႕လာတတ္သည္။
ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ဥ္းေရာဂါတြင္ ရင္ဘတ္ေအာင္႕ျခင္းသည္ အနားယူျခင္းႏွင္႕ sub-lingual nitroglycerin (NTG) ဟုေခၚေသာ လွ်ာေအာက္တြင္ငံုရသည္႕ ေဆးႏွင္႕သက္သာသြားတတ္ပါသည္။
မတည္ျငိမ္ေသာ ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ဥ္းေရာဂါ (Unstable angina) တြင္မူ ရင္ဘတ္ေအာင္႕ျခင္းသည္ အနားယူေနစဥ္တြင္လည္း ျဖစ္ေပၚလာႏိုင္သည္။ ေအာင္႕လိုက္ေပ်ာက္လိုက္ျဖစ္ေနျပီး တခါတရံျပင္းထန္လိမ္႕မည္။
ႏွလံုးၾကြက္သား ပ်က္စီးေရာဂါ (MI) တြင္ရင္ဘတ္ေအာင္႕မွုသည္ ျပင္းထန္လိမ္႕မည္။ တခါတရံတြင္ ပ်ိဳ႕ျခင္း၊ အန္ျခင္း၊ ေခၽြးပ်ံျခင္းတို႕ႏွင္႕ တြဲ၍ ျဖစ္တတ္ျပီး အနဲဆံုးမိနစ္ သံုးဆယ္ခန္႕ၾကာတတ္ပါသည္။
အဆုတ္တြင္ေလပိတ္မိေသာေရာဂါ (pneumothorax) ႏွင္႕ အဆုတ္ေသြးေၾကာပိတ္ျခင္း (pulmonary embolism) တြင္မူ နာၾကင္မွုသည္ ရုတ္တရက္ျဖစ္ေပၚလာသည္။
ရင္ဘတ္ေအာင္႕ျခင္းသည္ အန္ျခင္းေနာက္တြင္မွ ျဖစ္ေပၚျခင္းႏွင္႕ အထူးသျဖင္႕တြင္ ေသြးအန္ျခင္းႏွင္႕အတူ ျဖစ္ပါက အစာေရမ်ိဳေရာဂါေၾကာင္႕ (esophageal disease) ျဖစ္တတ္ပါသည္။
သင္ရင္ဘတ္ေအာင္႕ျခင္းသည္ သင္ဘာလုပ္ေနစဥ္တြင္ ေအာင္႕သည္ဆိုျခင္းသည္ အေရးၾကီးသည္။ ထိုအခ်က္မွ သင္သည္ ဆရာ၀န္အား တန္ဖိုးရွိေသာ အခ်က္ကိုေျပာျပႏိုင္ပါလိမ္႕မည္။
ေအာင္႕ေသာေနရာႏွင္႕ ပ်ံ႕ႏွံ႕သြားပံု
ႏွလံုးေရာဂါမ်ားသည္ ရင္ညြန္႕အလယ္ေအာက္တြင္ ေအာင္႕တတ္ပါသည္။ ႏွလံုးၾကြက္သားေရာဂါတြင္ နာက်င္
မွုသည္ ေမးရိုး၊ လည္ပင္း၊ လက္ေမာင္းတို႕ကုိ ပ်ံ႕ႏွံ႕သြားတတ္သည္။ ႏွလံုးေသြးလႊတ္ေၾကာမၾကီးလႊဲျပတ္ေရာဂါ (dissecting aortic aneurysm) တြင္ နာက်င္မွုသည္ လက္ျပင္ရိုးၾကားတြင္ ဆြဲျဖဲထားသလို နာတတ္သည္။
အဆုတ္ႏွင္႕သက္ဆိုင္ေသာေရာဂါတြင္ တဖက္တည္းတြင္ နာတတ္ျပီး သင္သည္ထိုေနရာကို အတိအက်ေထာက္ျပႏိုင္လိမ္႕မည္။
အစာေရမ်ိဳေရာဂါသည္လည္း ရင္ညြန္႕အလယ္ေအာက္တြင္ ေအာင္႕တတ္ျပီး ႏွလံုးေအာင္႕ျခင္းနွင္႕ ဆင္တူ ပါသည္။
ေက်ာရိုးပ်က္စီးေရာဂါႏွင္႕ ေရယုန္ၾကီးတို႕တြင္ နာက်င္မွုသည္ သက္ဆို္င္ရာ အာရံုေၾကာေထာက္ပံ႕ေသာ ေနရာတြင္ ျဖစ္လိမ္႕မည္။
နာက်င္မွုအေျခအေန
သင္၏ နာက်င္မွုအေျခအေနသည္ ေရာဂါအရင္းအျမစ္ရွာေဖြျခင္းအတြက္ အေရးၾကီးေသာသဲလြန္စလည္း ျဖစ္သည္။ (ဥပမာ – ကြဲျပတ္သလို၊ စူးစူးရွရွ ပူျပီးေအာင္႕ျခင္း၊ စူးျဖင္႕ထိုးထားသလို)
သင္႕တြင္တျခားဘာလကၡၡၡဏာေတြ ရွိေသးသလဲ
အေရးၾကီးတဲ႕ ပူးတြဲလကၡၡၡဏာေတြကေတာ႕
· ေမာျခင္း – အဆုတ္ေသြးေၾကာပိတ္ျခင္း (pulmonary embolism)၊ အဆုတ္ေရာင္ေရာဂါ(pneumonia)၊ အဆုတ္ ေလပိတ္မိေသာ ေရာဂါ(pneumothorax)၊ ႏွလံုးေရာဂါမွ အဆုတ္ေရမြန္းေရာဂါ(pulmonary edema)ျဖစ္ျခင္း၊ စိုးရိမ္ပူပန္စိတ္ မ်ားေၾကာင္႕ ျဖစ္ေသာအသက္ရွဴျမန္ျခင္း။
· ေခ်ာင္းဆိုးျခင္း
o အဆုတ္ေရာဂါေၾကာင္႕ျဖစ္ေသာ သလိပ္ကပ္ျခင္း၊
o အဆုတ္ေသြးေၾကာပိတ္ျခင္းေၾကာင္႕ျဖစ္ေသာ ေခ်ာင္းဆိုးေသြးပါျခင္း
o အဆုတ္ေရမြန္းျခင္းေၾကာင္႕
· Rigors – အဆုတ္ေရာင္ျခင္း
· ေျခသလံုးေရာင္ျခင္း
o အဆုတ္ေသြးေၾကာပိတ္ေရာဂါသည္ ေသြးျပန္ေၾကာေသြးခဲေၾကာင္႕ ျဖစ္ျခင္း
o ႏွစ္ဖက္လံုးေရာင္ျခင္းသည္ ႏွလံုးေမာျခင္း(Heart failure) ေၾကာင္႕ျဖစ္ႏိုင္သည္။
· ရင္တုန္ျခင္း
o ႏွလံုးစည္းခ်က္မမွန္ျခင္းသည္ ႏွလံုးေသြးေၾကာေရာဂါ ျဖစ္ေစသည္။
o ႏွလံုးၾကြက္သားေရာဂါေၾကာင္႕လည္း ျဖစ္ႏိုင္သည္။
o အဆုတ္ေသြးေၾကာပိတ္ျခင္း(PE) ၊ အဆုတ္ေရာင္ျခင္း(pneumonia) ေၾကာင္႕လည္း ျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။
ေအးျခင္း၊ ပ်ိဳ႕ျခင္း၊ အန္ျခင္းႏွင္႕ ေခၽြးေစးပ်ံျခင္းတို႕သည္ ႏွလံုးၾကြက္သား ပ်က္စီးေရာဂါ(MI) သို႕မဟုတ္ ျပင္းထန္ေသာအဆုတ္ေသြးေၾကာပိတ္ေရာဂါေၾကာင္႕ ျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။
ေရာဂါျဖစ္ျခင္းကို အားေပးေစေသာအခ်က္မ်ား သင္႕တြင္ရွိလား
ႏွလံုးၾကြက္သားေရာဂါ – ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္း၊ မ်ိဳးရိုးတြင္ထိုေရာဂါ ရွိျခင္း၊ (cholesterol) မ်ားျခင္း၊ ေသြးတိုးေရာဂါ (hypertension)၊ ဆီးခ်ိဳေသြးခ်ိဳေရာဂါ (Diabetes)၊ အမ်ိဳးသားျဖစ္ျခင္း၊ အသက္ငါးဆယ္ေက်ာ္ျခင္း။
အဆုတ္ေသြးေၾကာပိတ္ေရာဂါတြင္ –
လတ္တေလာတြင္ခရီးသြားလာျခင္း၊ မလွုပ္ရွားႏိုင္ျခင္း၊ ခြဲစိတ္မွုခံထားရဖူးျခင္း၊ မ်ိဳးရိုးရာဇ၀င္ရွိျခင္း၊ ကိုယ္၀န္ေဆာင္ျခင္း။
အဆုတ္တြင္းေလပိတ္မိျခင္းတြင္ – လူငယ္ ပိန္ပိန္ပါးပါးအမ်ိဳးသားမ်ား ထိခိုက္မွုရွိျခင္း၊ အဆုတ္ေလအိတ္ငယ္မ်ား ေဖာင္းပြျခင္းေရာဂါ (emphysema) ရွိျခင္း၊ ပန္းနာရင္ၾကပ္ေရာဂါ၊ အဆုတ္ေရာင္ေရာဂါ၊ မ်ိဳးရိုးလိုက္ျခင္းေၾကာင္႕ျဖစ္ေသာ အဆုတ္သလိပ္မ်ားေသာေရာဂါတမ်ိဳး (cystic fibrosis)
ေရာဂါရွာေဖြျခင္း
ရင္ဘတ္ေအာင္႕သူမ်ားသည္ ECG (Electrocardiogram)ဆြဲသင္႕ပါသည္။ ရင္ဘတ္ဓာတ္မွန္ရိုက္ျခင္း၊ ႏွလံုးအင္ဇိုင္းစစ္ေဆးျခင္းတို႕ကိုလည္း ျပဳလုပ္သင္႕ပါသည္။
ထိုအေျဖမ်ားေပၚမူတည္၍ တျခားစစ္ေဆးျခင္းနည္းစနစ္မ်ား ျပဳလုပ္သင္႕မသင္႕ကို သင္႕အားစမ္းသပ္စစ္ေဆးျပီး ဆရာ၀န္ကဆံုးျဖတ္ေပးလိမ္႕မည္ျဖစ္သည္။

    ( မွ ) ကူးယူေဖာ္ျပသည္

ေသြးတိုး၊ ႏွလံုး၊ ဆီးခ်ဳိ၊ ေသြးခ်ဳိ၊ အဆုတ္ႏွင့္ အသက္႐ွဴ လမ္းေၾကာင္းဆုိင္ရာ ေရာဂါႏွင့္ ကင္ဆာ ေရာဂါကဲ့သုိ႔ နာတာရွည္ေရာဂါမ်ား ျဖစ္ပြားမႈႏႈန္း ဆယ္စုႏွစ္အတြင္း ျမင့္တက္၊ လူလတ္ပိုင္းမ်ားတြင္ ေရာဂါျဖစ္ပြားမႈႏႈန္း ပိုမိုလာ

၁၀ စုႏွစ္တစ္ခုအတြင္း ေသြးတုိး၊ ႏွလံုး၊ ဆီးခ်ဳိ၊ေသြးခ်ဳိ၊ အဆုတ္ ႏွင့္ အသက္႐ွဴလမ္းေၾကာင္း ဆုိင္ရာ ေရာဂါႏွင့္ ကင္ဆာ ေရာဂါကဲ့သို႔ေသာ နာတာရွည္ ေရာဂါမ်ား ျဖစ္ပြားမႈႏႈန္းသည္ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ျမင့္တက္လာေၾကာင္း သတင္းရရွိသည္။
အဆိုပါေရာဂါမ်ား ျဖစ္ပြားမႈသည္ ျမန္မာႏိုင္ငံ၌ အျခားဖြံ႕ၿဖိဳးဆဲ ႏုိင္ငံမ်ားနည္းတူ လူလတ္ပိုင္းအရြယ္တြင္ ေရာဂါျဖစ္ပြားမႈႏႈန္း ပိုမိုလာၿပီး သက္တမ္းမေစ့မီ အသက္ ေသဆံုးမႈမ်ား ရွိလာေၾကာင္း သိရသည္။
ယခုအခါ ႏွလံုးႏွင့္ ေသြးေၾကာေရာဂါမ်ား (ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ဥ္း ေရာဂါ၊ ေလျဖတ္ျခင္း)၊ဆီးခ်ဳိ၊ ေသြးခ်ဳိေရာဂါ၊ ကင္ဆာေရာဂါ၊ နာတာ ရွည္အဆုတ္ျပြန္ေရာင္ ေရာဂါမ်ား ကို ကူးစက္မဟုတ္ေသာ နာတာရွည္ ေရာဂါမ်ား (Non-Communicable Diseases)အျဖစ္ အဓိကအားျဖင့္ သတ္မွတ္ထားၿပီး အျခားကူးစက္ မဟုတ္ေသာ နာတာရွည္ေရာဂါ အမ်ဳိးအစားမ်ားလည္းရွိေၾကာင္း သိရသည္။
ကူးစက္ မဟုတ္ေသာ နာတာရွည္ေရာဂါမ်ားဟု ဆိုရာတြင္ လူတစ္ဦးမွတစ္ဦးသို႔ ေရာဂါပိုးေၾကာင့္ ကူးစက္ျခင္းမဟုတ္ဘဲ က်န္းမာေရး ႏွင့္ မညီညြတ္ေသာ လူ႔ဘ၀ေနထုိင္မႈ ဟန္မ်ားတြင္ ေနထုိင္ရျခင္းမ်ားေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚလာေသာ ေရာဂါအစုအေ၀း ကို ကူးစက္မဟုတ္ေသာ ေရာဂါမ်ား ဟု ေခၚဆိုေၾကာင္း သိရသည္။

ျမန္မာႏုိင္ငံအပါအ၀င္ ဖြံ႔ၿဖိဳးဆဲႏုိင္ငံေတြမွာ အသက္ ၄၅ ကေန ၆၀ အရြယ္ လူလတ္ပိုင္းအရြယ္မွာ ေရာဂါျဖစ္ပြားမႈေတြ႔လာရတယ္။ ဒီေရာဂါေတြေၾကာင့္ သက္တမ္းေစ့ မေနႏုိင္ဘဲ အသက္ ၆၀ ေအာက္မွာ ေစာၿပီးေသလာ တာကို ေတြ႔လာရတယ္။ ကြၽန္ေတာ္တုိ႔အေနနဲ႔ ေရာဂါျဖစ္ပြားမႈႏႈန္း၊ ေသဆံုးမႈႏႈန္းေလ်ာ့က်ေစဖို႔ က်န္းမာေရးဆုိင္ရာ ပညာရွင္ေတြအျပင္ က႑ အသီးသီးက ပူးေပါင္းပါ၀င္ေဆာင္ရြက္ဖုိ႔ လုိအပ္လာပါၿပီ

ယခင္က အဆုိပါေရာဂါမ်ားသည္ ဖြံ႕ၿဖိဳးၿပီးႏုိင္ငံမ်ား၌သာ အျဖစ္မ်ားၿပီး အသက္အရြယ္ ႀကီးရင့္သူမ်ားသာ ျဖစ္ပြားတတ္ျခင္း၊ ေရာဂါ မ်ားကို ကာကြယ္တားဆီး၍ မရျခင္း စသည့္ အခ်က္မ်ားသည္ မွန္ကန္ျခင္း မရွိေတာ့ဘဲ ယခုအခါကူးစက္ မဟုတ္သည့္ နာတာရွည္ေရာဂါမ်ား ျဖစ္သည့္ ေသြးတိုး၊ ႏွလံုး၊ ဆီးခ်ဳိ၊ ေသြးခ်ဳိ၊ အဆုတ္ႏွင့္အသက္႐ွဴ လမ္းေၾကာင္းဆုိင္ရာ ေရာဂါမ်ား၊ ကင္ဆာ ေရာဂါမ်ားသည္ ဖြံ႕ၿဖိဳးဆဲႏုိင္ငံမ်ား၌ပါ အျဖစ္မ်ားကာ ဆင္းရဲခ်မ္းသာ အသက္အရြယ္မေရြး ျဖစ္ပြားေနေၾကာင္း က်န္းမာေရး၀န္ႀကီးဌာန ျပည္ေထာင္စု၀န္ႀကီး ေဒါက္တာေဖသက္ခင္က sectoral Meeting on NCDs ဖြင့္ပြဲ၌ ေျပာၾကားခဲ့ပါသည္။
ကူးစက္မဟုတ္သည့္ နာတာရွည္ေရာဂါမ်ား ျဖစ္ပြားရျခင္း၏ အေၾကာင္းရင္းမ်ားကို ေဖာ္ထုတ္ႏိုင္ျခင္း မရွိေသးေသာ္လည္း ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္း၊ အဓိကအားျဖင့္ က်န္းမာေရးႏွင့္ ညီညြတ္မႈမရွိေသာ အစားအေသာက္မ်ား စားသံုးမႈမ်ားျခင္း၊ ကိုယ္ကာယ ေလ့က်င့္ခန္းလႈပ္ရွားမႈ နည္းပါးျခင္းႏွင့္ အရက္ အလြန္အကြၽံေသာက္ျခင္းတို႔သည္ ေရာဂါျဖစ္ပြားျခင္း၏ အေၾကာင္းရင္းမ်ား ျဖစ္သည္။
ကူးစက္မဟုတ္သည့္ နာတာရွည္ေရာဂါမ်ားသည္ ျပည္သူ႔က်န္းမာေရး ျပႆနာတစ္ရပ္အေနျဖင့္သာ ႐ႈျမင္ရမည္ မဟုတ္ဘဲ ႏုိင္ငံတစ္ခု၏ လူမႈစီးပြား ဖြံ႕ၿဖိဳးတုိးတက္မႈကိုလည္း ေႏွာင့္ေႏွးေစႏုိင္ေၾကာင္း၊ ကမၻာေပၚ၌ ေသဆံုးမႈစုစုေပါင္း၏ ၆၀ ရာခုိင္ ႏႈန္းမွာ ကူးစက္မဟုတ္သည့္ နာတာရွည္ေရာဂါမ်ားေၾကာင့္ ေသဆံုးေနေၾကာင္း၊ ေသဆံုးမႈ၏ ၈၀ ရာခိုင္ႏႈန္းသည္ ဖြံ႔ၿဖိဳးဆဲႏုိင္ငံမ်ားျဖစ္ ေၾကာင္း၊ ဖြံ႔ၿဖိဳးဆဲႏုိင္ငံမ်ားမွာ ကူးစက္မဟုတ္သည့္ နာတာရွည္ေရာဂါမ်ားေၾကာင့္ ေသဆံုးမႈသည္ ဖြံ႔ၿဖိဳးၿပီး ႏိုင္ငံမ်ားထက္ အသက္ပိုငယ္သည့္ လူမ်ား၌ ေတြ႕ရွိလာရၿပီး အသက္ ၆၀ မျပည့္မီ ကူးစက္မဟုတ္သည့္ နာတာရွည္ေရာဂါမ်ားေၾကာင့္ ေသဆံုးသူ စုစုေပါင္း၏ ၉၀ ရာခုိင္ႏႈန္း ေက်ာ္သည္ ဖြံ႔ၿဖိဳးဆဲႏုိင္ငံမ်ားမွာ ျဖစ္ပြားေနေၾကာင္း ေဒါက္တာေဖသက္ခင္ က ဆက္လက္ေျပာၾကားခဲ့သည္။
ေဆးတကၠသိုလ္(၂)မွ ပါေမာကၡခ်ဳပ္ ဦးတင့္ေဆြလတ္က "ကူးစက္မဟုတ္ ေသာ နာတာရွည္ ေရာဂါျဖစ္ပြားမႈက ျမန္မာႏုိင္ငံအေနနဲ႔ တစ္ႏွစ္ကို ႏွစ္ရာခိုင္ႏႈန္းစီ ျမင့္တက္လာပါၿပီ။ ဒါ့အျပင္ ေရာဂါျဖစ္ပြားမႈႏႈန္း၊ ေသဆံုးမႈႏႈန္း ျမင့္တက္ေနတဲ့ ႏုိင္ငံေပါင္း ၂၃ ႏုိင္ငံမွာ ျမန္မာႏုိင္ငံကအဆင့္ ရွစ္ႏုိင္ငံအေနျဖင့္ ၀မ္းနည္းဖြယ္ ေတြ႕ရွိရပါတယ္။ တျခားဖြံ႕ၿဖိဳးၿပီး ႏုိင္ငံေတြမွာ အသက္ ၆၅ ႏွစ္ေက်ာ္ မွသာ ေရာဂါျဖစ္ပြားမႈ ရွိေနေပမယ့္ ျမန္မာႏုိင္ငံအပါအ၀င္ ဖြံ႕ၿဖိဳးဆဲႏုိင္ငံ ေတြမွာ အသက္ ၄၅ ကေန ၆၀ အရြယ္ လူလတ္ပိုင္းအရြယ္မွာ ေရာဂါျဖစ္ပြားမႈေတြ႕လာရတယ္။ ဒီေရာဂါေတြ ေၾကာင့္ သက္တမ္းေစ့ မေနႏုိင္ဘဲ အသက္ ၆၀ ေအာက္မွာ ေစာၿပီး ေသလာတာကို ေတြ႕လာရတယ္။ ကြၽန္ေတာ္တုိ႔အေနနဲ႔ ေရာဂါျဖစ္ပြား မႈႏႈန္း၊ ေသဆံုးမႈႏႈန္း ေလ်ာ့က်ေစဖို႔ က်န္းမာေရးဆုိင္ရာ ပညာရွင္ေတြ အျပင္က႑အသီးသီးက ပူးေပါင္း ပါ၀င္ေဆာင္ရြက္ဖုိ႔ လုိအပ္လာပါၿပီ" ဟု ဆိုပါသည္။
သဃၤန္းကြၽန္း ေဆး႐ံုႀကီးႏွင့္ ေျမာက္ဥကၠလာပ ေဆး႐ံုႀကီးတြင္ ေန႔စဥ္ ကုသမႈခံယူၾကသည့္ လူနာ ၃၀ မွ ၄၀ ၾကား၏ ၆၀ ရာခိုင္ႏႈန္းမွာ ဆီးခ်ဳိ၊ ေလျဖတ္ျခင္း၊ ႏွလံုးေရာဂါ အစရွိသည့္ ကူးစက္မဟုတ္သည့္ နာတာရွည္ေရာဂါမ်ားကို ျပသသူမ်ား ျဖစ္ေၾကာင္း၊ ဆီးခ်ဳိ၊ ေသြးခ်ဳိ ေရာဂါသည္ အသက္ ၄၀ မွ ၆၀ အတြင္း ျဖစ္ပြားမႈရွိလာသည့္အျပင္ ဆယ္ေက်ာ္သက္လူငယ္မ်ား၌ပါ ေရာဂါ ျဖစ္ပြားမႈရွိလာေၾကာင္း သိရသည္။
ကမၻာ့က်န္းမာေရး အဖြဲ႕၏ ၁၉၉၆ ခုႏွစ္၏စာရင္းမ်ားအရ ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ဥ္းေရာဂါ ၃၀ ရာခုိင္ႏႈန္း၊ ကင္ဆာေရာဂါ ၁၃ ရာခုိင္ႏႈန္း၊ နာတာရွည္ အသက္႐ွဴလမ္းေၾကာင္း ဆုိင္ရာ ေရာဂါ ခုနစ္ ရာခုိင္ႏႈန္း၊ ဆီးခ်ဳိ ေသြးခ်ဳိေရာဂါ ႏွစ္ရာခုိင္ႏႈန္း၊ ထိခုိက္ ဒဏ္ရာရျခင္း ကိုးရာခိုင္ႏႈန္း၊ အျခားကူးစက္မဟုတ္ေသာ ေရာဂါမ်ား ကိုးရာခိုင္ႏႈန္းရွိၿပီး ကူးစက္ေရာဂါ ျဖစ္ပြားမႈႏႈန္းမွာ ၃၀ ရာခုိင္ႏႈန္းသာရွိ ေၾကာင္း သိရသည္။
၁၉၉၀ ျပည့္ႏွစ္တြင္ ကမၻာတစ္၀န္း ေရာဂါျဖစ္ပြားမႈႏႈန္းမွာ ကူးစက္ေရာဂါမ်ား၊ မိခင္ႏွင့္ ကေလးေရာဂါမ်ား ၄၄ ရာခိုင္ႏႈန္း၊ ကူးစက္မဟုတ္ေသာ ေရာဂါမ်ား ၄၁ ရာခိုင္ႏႈန္း၊ ထိခုိက္ဒဏ္ရာရျခင္းမွာ ၁၅ ရာခုိင္ႏႈန္း ရွိၿပီး ကူးစက္မဟုတ္ေသာ ေရာဂါမ်ား ျဖစ္ပြားမႈႏႈန္းမွာ ပိုမုိေနေၾကာင္း ေတြ႕ရသည္။
၂၀၀၅ ခုႏွစ္တြင္ ကမၻာ့က်န္းမာေရးအဖြဲ႕၏ ေလ့လာခ်က္မ်ားအရ ကူးစက္တတ္ေသာ ေရာဂါမ်ား ၃၅ ရာခိုင္ႏႈန္းျဖစ္ပြားခ်ိန္၌ ကူးစက္မဟုတ္ေသာ ေရာဂါမ်ားမွာ ၅၄ ရာ ခုိင္ႏႈန္း ျဖစ္ပြားေနေၾကာင္း သိရသည္။
၂၀၂၀ ျပည့္ႏွစ္တြင္ ကမၻာတစ္၀န္း၌ ကူးစက္ေရာဂါမ်ား၊ မိခင္ႏွင့္ ကေလးေရာဂါမ်ား ၂၀ ရာခုိင္ႏႈန္း၊ ကူးစက္မဟုတ္ေသာ ေရာဂါမ်ား ၆၀ ရာခုိင္ႏႈန္းႏွင့္ ထိခိုက္ဒဏ္ရာရျခင္း ၂၀ ရာခုိင္ႏႈန္းအထိ ျဖစ္လာႏိုင္ေၾကာင္း  ေမွ်ာ္မွန္းထားသည္။
ကူးစက္ မဟုတ္ေသာ ေရာဂါမ်ား ျဖစ္ေစသည့္ အေၾကာင္းအရာမ်ားအနက္ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲ၍ရေသာ ျဖစ္ႏုိင္ေျခမ်ားမွာ က်န္းမာေရးႏွင့္ မညီညြတ္ေသာ အစားအစာမ်ား စားေသာက္ျခင္း၊ ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားမႈ နည္းျခင္း၊ ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္း၊  ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲ၍ မရသည့္ ျဖစ္ႏုိင္ေျခမ်ားမွာ အသက္အရြယ္၊ မ်ဳိး႐ိုးဗီဇတုိ႔ေၾကာင့္ ျဖစ္ေၾကာင္း သိရသည္။
ထို႔ျပင္ စီးပြားေရး၊ လူမႈေရး၊ ႏုိင္ငံေရး၊ ဓေလ့ထံုးစံ၊ ပတ္၀န္းက်င္ ဆုိင္ရာ အေၾကာင္းအရာမ်ား၊ ကမၻာ့ရြာျဖစ္လာျခင္း၊ ၿမိဳ႕ျပမ်ား တိုးခ်ဲ႕ေဆာက္လုပ္ျခင္း၊ စက္မႈကုန္ထုတ္ လုပ္ငန္း မ်ားျပားလာျခင္း တို႔သည္လည္း ေရာဂါျဖစ္ပြားျခင္း၏ အေၾကာင္းရင္းမ်ား ျဖစ္သည္။
"က်န္းမာေရး အသိပညာနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး လိုက္နာရမယ့္ အခ်က္ ေတြ၊ ေရွာင္ၾကဥ္ရမွာေတြ အသိပညာ ေတြသိလာၾကေပမယ့္ တကယ့္လက္ေတြ႔မွာေတာ့ ေရွာင္ၾကဥ္ဖုိ႔ ခဲယဥ္းေနၾကပါတယ္။ က်န္းမာေသာ ပတ္၀န္းက်င္ရရွိေစဖို႔ ေရြးခ်ယ္ႏုိင္တဲ့ အခြင့္အလမ္း နည္းပါးေနတယ္။ ကူးစက္ ေရာဂါေတြ ျဖစ္ပြားမႈႏႈန္း၊ ေသဆံုးမႈ ႏႈန္းေလ်ာ့က်လာၿပီ ဆုိေပမယ့္ လံုး၀ ပေပ်ာက္သြားတာမ်ဳိး မဟုတ္ေသးတဲ့ အခ်ိန္မွာ ကူးစက္ျခင္းေၾကာင့္ မဟုတ္ဘဲ နာတာရွည္ေရာဂါေတြ ျဖစ္ပြားမႈႏႈန္းက ျမင့္လာလုိ႔ ၿပိဳင္တူ ကိုင္တြယ္ေျဖရွင္းဖို႔ လုိလာပါၿပီ" ဟု က်န္းမာေရးဆိုင္ရာ ပညာရွင္တစ္ဦး က ဆုိပါသည္။
ထို႔ျပင္ ကူးစက္မဟုတ္ေသာ ေရာဂါမ်ားမွာ ေရာဂါျဖစ္ႏုိင္ေျခ ပိုမ်ားေစသည့္ အေျခအေနမ်ား တစ္ခုႏွင့္တစ္ခု ဆက္စပ္ေနျခင္း၊ အခ်ိန္ ၾကာျမင့္မွသာ ေရာဂါလကၡဏာမ်ား ေပၚလာျခင္း၊ ေရာဂါမျဖစ္မီ ကာလတြင္ ကာကြယ္ရန္ အခြင့္အလမ္း ရွိျခင္း၊ ေရာဂါ၏ေနာက္ဆက္တြဲ ေရာဂါမ်ားေၾကာင့္ လူစဥ္မမီဘဲ ေနထိုင္ရျခင္း၊ သက္တမ္းမေစ့မီ အခ်ိန္ေစာၿပီးေသဆံုးႏုိင္ျခင္း၊ ေရာဂါ ျဖစ္ပြားမႈေၾကာင့္ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမႈကို ျဖစ္ေစႏုိင္ၿပီး ဖြံ႕ၿဖိဳးတုိးတက္ျခင္းကို ေႏွာင့္ေႏွးေစႏုိင္ေၾကာင္း သိရသည္။

   ( မွ ) ကူးယူေဖာ္ျပသည္